Quipu en Sprang

Een tijdje geleden ging ik naar het Wereldmuseum in Leiden, waar veel authentiek handwerk uit andere culturen is te zien.
Dit museum is het oudste etnische museum ter wereld, ontstaan in een tijd waarin mensen heel nieuwsgierig waren naar andere landen en wereldreizigers van alles meenamen voor hun rariteiten-kabinetten. Vroeger heette het Museum voor Volkenkunde, nu dus Wereldmuseum.

In een vitrine zag ik iets wat ik nog nooit eerder had gezien: een voorbeeld van het complexe knopen-systeem van de Inca’s. Zij gebruikten dit als een soort schrift voor administratie, een soort rekenschrift voor het bijhouden van de belastingen en zo. De kleuren, de manier van knopen, de positie van de knopen en de koorden, de tussenruimtes tussen de koorden hadden allemaal betekenis. Het was een logisch numeriek systeem wat nog steeds niet helemaal is ontcijferd.
Wat interessant! Deze knopen-systemen heten Quipu.

In een andere vitrine zag ik een schoudermanteltje (foto onder het blogje), gemaakt van ananasvezels, wat gedragen werd door een hoogwaardigheidsbekleder in Congo. Bij de beschrijving (en ook op de website van het museum) stond dat het gemaakt is in een weeftechniek. Ik las die beschrijving en vroeg me af of dat wel klopte: het leek eerder op Sprang en dat is een vlechttechniek.
Ik blogde erover, stuurde daarna een mail naar het museum en kreeg als antwoord dat het voorgelegd zou worden aan de deskundige. Daarna mailde ik terug dat mijn bloglezeressen inmiddels ook benieuwd zijn naar het antwoord.

Waarom deze interesse? Omdat we nog steeds nieuwsgierig zijn naar andere culturen, en wat handwerk betreft: naar de technieken die daar gebruikt worden. Als handwerk-community beleven we een ongekende opleving van aandacht voor oude technieken en dat is bijzonder leuk! In de jaren dat ik blogde heb ik telkens een andere techniek zien opbloeien, nadat sommigen die techniek in de sociale-media-belangstelling plaatsten. Elke keer was er enthousiasme, interesse in de fijne kneepjes, kwamen er cursussen en workshops en verschenen er nieuwe boeken over die herontdekte technieken.  Zò leuk om te merken allemaal!

Bij die interesse voor oude handwerktechnieken hoort ook de interesse om te weten in welke culturen die techniek al eerder tot grote hoogte is gestegen. Vaak zijn er ook logische verklaringen, zoals de beschikbaarheid van materiaal of de uitdagingen van het klimaat. Die bepaalden mede waarom sommige technieken in bepaalde regio’s veelgebruikt werden.

In de zeventiger jaren was er ook belangstelling voor Sprang, destijds passend bij de tijd waarin er ook aandacht was voor ‘alternatieve’ technieken. Er verscheen toen een boek met als ondertitel Egyptisch vlechten. Dat verwees naar de vele mutsjes die in Egypte waren gevonden bij opgravingen, en die gemaakt waren in deze techniek. Zo’n degelijk en bruikbaar boek (ik verkoop ze graag tweedehands!) zou in aanmerking komen voor een herdruk, bij de hernieuwde belangstelling in onze tijd. Maar dan zou de ondertitel weggelaten moeten worden: het is niet alleen Egyptisch.

Gister kreeg ik antwoord van de museum-conservator:

Beste Margriet,
Hartelijk dank voor de aanvullende informatie bij de schoudermantel in de vitrine van Wereldmuseum Leiden. Ik denk dat u gelijk hebt en ik zal kijken of ik de informatie kan veranderen (dit is meestal een zeer tijdrovend proces helaas). Fijn dat u met ons meedenkt zodat we de correcte informatie met ons publiek kunnen delen.
Met vriendelijke groet, dr. S.

Sprang dus!
Volgens archeologen en onderzoekers veel ouder dan weven. Waarschijnlijk de oudste handwerktechniek ter wereld, om van vezeldraden iets te maken!
Een techniek om bewondering te vergroten voor oude culturen, en dáár is het het Wereldmuseum en ons ook om te doen!