Uit de introduktie-tekst van een grote tentoonstelling in het Wereldmuseum in Leiden:
“In ‘Tijd voor Papoea’ is tijd een belangrijk thema. Voorwerpen zijn geen stille getuigen; ze zijn schakels in relaties tussen mensen, voorouders en omgeving. In rituelen worden die relaties steeds opnieuw geactiveerd, waardoor verleden, heden en toekomst kunnen samenvallen.”
Om dit verslag van mijn bezoek aan deze tentoonstelling te maken, ga ik even ’terug in de tijd’:
Mijn zus en zwager woonden met hun jonge gezin in de tachtiger en negentiger jaren in Papua Nieuw Guinea. In die beginjaren was er nog geen computer maar schreven we brieven, die er drie weken over deden. Maar eens in de vier jaar was het feest; dan kwamen ze met verlof en kon ik weer met m’n nichtjes en neefje spelen en genoten we van familiecontact. Vast onderdeel van het eerste onwennige samenzijn was altijd het spannende moment dat de koffers opengingen: wat zouden ze nu weer hebben meegenomen?
We ontvingen gevlochten mandjes en boeiend houtsnijwerk en ik vond alles prachtig. Maar het allermooiste waren de bilums! De kleurige tassen in verbluffende patronen die zo kenmerkend zijn voor Papua Nieuw Guinea. Ik ben er altijd dol op geweest, en voor mij zijn het inderdaad schakels in relaties tussen mensen. Tussen mijn zus en mij. En nu was ik heel benieuwd welke bilums ik in Leiden zou gaan zien. En ja, daar hingen er een paar:
Toch had ik voor het bezoeken van deze tentoonstelling geen bilum meegenomen, maar een gevlochten tasje. Een andere bezoekster hield het even voor me vast zodat ik de foto kon maken vóór het vitrine-glas. Ik was helemaal blij om deze foto te maken:
Het Wereldmuseum heeft maar liefst 50.000 voorwerpen in beheer. Vandaar dat het hoog tijd was voor een grote tentoonstelling, hoewel ze daarin lang niet alles kunnen laten zien. De introductie-tekst gaat verder met te benoemen dat de objecten regionale netwerken van de Papoea-leefwerelden reflecteren. Identiteit en grenzen worden door de voorwerpen benadrukt.
En het is ook op een andere manier ‘hoog tijd’ voor deze tentoonstelling, omdat de Papoea-leefwerelden ernstig worden bedreigd. De destructieve gevolgen van mijnbouw, palmolieplantages en ontbossing zijn groot. En tenslotte is de tijd nu zodanig, dat eindelijk openheid kan worden gegeven over de kwalijke rol die ook de Nederlandse regering heeft gehad in kolonialisatie, die diepe sporen heeft achtergelaten en schrijnend onrecht niet heeft hersteld.
Voorwerpen en Veren uit PNG hebben altijd een grote aantrekkingskracht gehad voor de Europese elite. In Assen was in een tentoonstelling over ‘Wunderkammers’ een opgezette paradijsvogel te zien; hun veren moesten op modieuze hoeden bevestigd worden. (Hierover een week eerder een blogje). En hier in deze tentoonstelling in Leiden veel aandacht voor het houtsnijwerk en vlechtwerk en schilderkunst op boombast. Deze artefacten hebben altijd een grote aantrekkingskracht gehad op Europese avant-garde kunstenaars.
De objecten vertellen de verhalen van Papoea-culturen, hun maaktradities en wereldbeelden, waarin tijd niet lineair is en verleden, heden en toekomst gelijktijdig kunnen bestaan. De Papoea ideeën over tijd zijn dynamisch en circulair, met ruimte voor vernieuwing door verlies en verval heen. Bij de urgente vragen omdat leefwerelden in snel tempo veranderen klinken nu sterke hedendaagse stemmen van kunstenaars en activisten die werken aan een toekomst waarin ecologie, rechtvaardigheid en cultuur elkaar versterken.
In een grote vitrine lag uit een prachtige mat, gemaakt van gevlochten padanusstroken. Het is één van de oudste matten die het museum bewaart, al in het begin van de 19e eeuw meegenomen. Hier legde ik nog een keer mijn tasje op, en daarna raakte ik in gesprek met een mevrouw die het tasje bewonderde en het graag even wilde voelen. Toen pas realiseerde ik me dat mijn tasje ook alweer dertig jaar oud is. Nog nauwelijks versleten of verkleurd. Deze voorwerpen zijn niet alleen heel praktisch, nuttig en duurzaam, maar zeker ook uitermate kunstzinnig en boeiend.
De tentoonstelling is nog het hele jaar te zien en ik ga graag nog eens terug.









