Uit een oude krant, van omstreeks 1938:
Weet ge, wat het beteekent, in felle kou op post te staan?
In mijn boekenkast staat reeds jaar en dag een album met vergeelde foto’s en kranteknipselen erin. Ik kreeg het eens van mijn vader. Er staan enkele woordneo p het schutblad geschreven: “Wat de Nederalandsche soldaat voor zijn vaderland deed.” En dan volgen tee jartallen: 1 Augustus 1914 – 12 November 1918.
Zoo heel simpel staan ze daar, die woorden, en ik moet u eerlijk zeggen, dat de beteekenis ervan in de jaren, die achter ons liggen, nooit goed tot mij doorgedrongen is. Het as immers al zoo lang geleden gebeurd en heusch, voor een kind waren er zooveel andere en voor hem belangrijker problemen dan wat vergeelde prentjes, waar je alleen maar wat palen op zag staan, met prikkeldraad en heel in de verte een kleine figuur. Dat was een Nederlandsche soldaat op post, werd er verteld. Als kind keek je ernaar, zei: ‘mooi’ of ‘leelijk’, of heelemaal niets en je liep van het plaatje weg omdat je wel wat anders wilde doen dan daarnaar te kijken.
Nu, na meer dan twintig jaar, ligt hetzelfde plaatje voor mij en in zijn geelheid spreekt het thans een taal, die ik versta. Een Nederlandsch soldaat op post aan onze grenzen! De waarschuwing, die sprak uit twintig zware, na-oorlogsche jaren, was niet genoeg!
Weer staan daar thans in oost en west, in noord en zuid onze Nederlandsche mannen en waken voor de onafhekelijkheid van ons dierbaar vaderland.
Zij zulen daar ook staan, wanneer straks de wintermaanden aanbreken. Weet gij, wat het beteekend in een kouden winternacht op pot te staan? Weet gij, wat het zeggen wil, als een snerpende wind uren achtereen langs uw onbedekte oren fluit, als uw handen en voeten verkillen?
Wie van ons zou niet alles willen doen om deze eenzame wakers te helpen en hun iets te geevn van die heerlijke warmte, die wij, thuiszittenden, dank zij hun daar aan de grens, toch nog altijd genieten. Wij kunnen hen helpen, wij, Nederlandsche vrouwen!
Helpt gij mee? Ja, natuurlijk, dat wisten we immers wel Laten we dan ook maar dadelijk beginnen. We zullen dan beginnen met een wollen kleedingstuk, waaraan de soldaat op wacht groote behoefte heeft: een bivakmuts. Wat we noodig hebben? Wel, precies uitgerekend 85 gram vierdraads, liefst genuancerde wol in grijs met groene kleur (zoogenaamd legergroen) en 4 aluminium breipennen zonder knop, no. 3,5.
En dan volgt het patroon, helemaal uitgeschreven.
Het is bekend dat er volop werd gebreid voor soldaten in de Eerste Wereldoorlog. Slecht voorbereid werden jonge mannen de loopgraven in gestuurd, alwaar hun voeten kapot gingen door het voortdurend moeten staan in de modder met lekkende schoenen en kletsnatte sokken. Vrouwen van alle klassen en standen werden opgeroepen om voor hen sokken en mutsen te breien, en daar heb ik wel eens een blogje over geschreven (en ook hier en hier). Het oude kranteknipsel rechts op de foto is van die tijd aan het begin van de vorige eeuw.
Maar twintig jaar later werden vrouwen opnieuw opgeroepen om voor de soldaten te breien. Oorlog was het nog niet, maar werd het wel.
Dit patroon vond ik tussen de dames-modebladen waarvan ik er recent een aantal in mijn shop plaatste. Tussen de patronen voor een gebreid pakje en een flatteuze damesmantel, de aanwijzingen voor ’n gezellige kersttafel en de oproep om genoeg mineralen in te nemen, was ook een hele pagina gewijd aan “Wat wij Nederlandsche vrouwen voor onze soldaten kunnen doen.” Hard nodig was het, om zulke mutsen te breien voor de jongens en mannen die op wacht moesten staan. En later voor hun urenlange strijd in de kou.
We kijken er op terug, vanavond ook weer met onze twee minuten stilte, voor al die miljoenen voor wie geen breisel kon helpen tegen het brute geweld.
Ik vond het heel apart om deze pagina’s in m’n handen te hebben, die gedrukt werden toen die oorlog nog veraf was, maar toch ook al zo verschrikkelijk dichtbij.
